Boskapel / Poaterskapel

In de bossen van Bleijenbeek staat – ten noordwesten van de ruïne van kasteel Bleijenbeek – een Mariakapelletje.

De geschiedenis van dit devoti-oord bestrijkt ongeveer een eeuw. In 1886, voor zover dit te achterhalen is, is deze kapel gebouwd in opdracht van Franse nonnen die, verdreven door godsdienstproblemen in hun moederland, een gastvrij thuis hadden gevonden op kasteel Bleijenbeek. Het landgoed was toen nog eigendom van de adellijke familie Van Hoensbroeck. Deze familie verbleef hoofdzakelijk op het familiegoed in Erkelenz (D).

De recht tegenover het kasteel gelegen ‘Spiegellaan’ was taboe voor de nonnen en alleen toegankelijk voor de graaf en zijn familie. (De ‘Spiegellaan’ ligt, nog duidelijk herkenbaar, aan de overzijde van de Eckeltse beek, men vindt er nog rododendrons en allerlei parkbomen)

Als de bewoonsters van ‘klooster’ Bleijenbeek wat verpozing wilden zoeken, wandelden ze richting ‘Berkegeleij’. Dit is de weg die vanaf het kasteel noordwaarts loopt. Langs de weg staan en stonden grotere berken en verspreid eikenbomen en eikenhakhout. Ongeveer 600 meter vanaf het kasteel bevindt zich de zogenaamde ‘Zaandluuk’.

Links van deze toendertijd stuifzanderige heuvels (die nagenoeg onbegroeid waren) bevond zich een sterk geaccidenteerd terrein, dat begroeid was met verschillende boomsoorten. Ook nu nog staan hier, naast later geplante dennen, eiken, lijsterbes en een dikke beukenboom. Verder was het gehele gebied bedekt met heide, die werd beweid door schapen en gebruikt werd voor plaggen en potstalvulling.

Omdat hier eeuwenlang heide geweest is, is er een harde, bijna ondoordringbare laag oer ontstaan. In het heuvelterrein leidde dit tot het ontstaan van een ‘bron’ nabij de boskapel. Spontaan welt hier water uit de bodem. Dit is de reden dan de boskapel juist op deze plaats is neergezet. Water, voor de dagelijks door de nonnen bij Maria neergezette bloemen, was er voldoende onder handbereik. Deze ‘bron’ is er nog steeds in de vorm van een gat, ongeveer een meter diep, op tien meter afstand van de kapel. Men kan er nog steeds water uit putten.

De kapel moet rond 1895, na het vertrek van de nonnen, enigszins in verval zijn geraakt. Toen op het einde van de vorige eeuw in Duitsland onder Bismarck de ‘Kulterkampf’ woedde, moesten veel religieuzen het land verlaten. Zo ook tientallen Jezuieten van een klooster in de buurt van (waarschijnlijk) Erkenlenz. Deze paters vonden onderdak op Kasteel Bleijenbeek. Deze Jezuieten mochten, evenmin als de nonnen, de ‘Spiegellaan’ betreden en zo bouwden zij de kapel weer op. Het werd een soort vakwerkhuisje naar Duits model. Vanaf die tijd noemde men de kapel het ‘Paoterkapelleke’.

Spiegellaan tegenover ruïne Bleijenbeek

Rond het begin van de eerst wereldoorlog vertrokken de paters naar elders. De zorg voor de kapel werd toen overgenomen door de rentmeesters van het kasteel, dat in handen was gekomen van de Amsterdamse koopman Prins.

boskapeloudOok de buurbewoners (Lakei en Bleijenbeek) hielpen mee aan de instandhouding van het gebouwtje want rond 1930 en na de oorlog rond 1950 hielden zij hier ook in de maand mei een korte bid-stonde. Traditiegetrouw wordt bij goed weer ook nu nog jaarlijks de moederdagviering bij de Poaterskapel gehouden.

Tijdens de oorlogshandelingen in de tweede wereldoorlog werd de kapel verwoest, maar het Mariabeeld was in veiligheid gebracht door de familie Laarakker.

Na de oorlog (1950) werd de kapel door enkele Afferdse bouwvakkers opgebouwd. Hiervoor werden de oude stenen gebruikt, aangevuld met ‘kloostermoppen’ van het verwoeste kasteel.

Helaas bleef onderhoud achterwege omdat de wederopbouw ieders aandacht volledige opeiste. In de zestiger jaren verviel de kapel langzaam. Dit proces werd nog versneld door de baldadige jeugd, zodat in 1975 alleen nog restanten van de muren overeind stonden. Het Mariabeeld was gelukkig andermaal ‘gered’ door de familie Laarakker. De boskapel raakte in vergetelheid. De toegangspaden groeiden dicht en de totale verdwijning leek nog slechts een kwestie van tijd.

Totdat de ‘Paoterkapel’ opnieuw in de aandacht kwam. Door de grootschalige restauratie van de Kapel van Zeven Smarten (ingegeven door een hernieuwd cultuurbesef) kwam ook ‘dat andere kapelleke’ onder de aandacht van de werkgroep.

Toch kwam het er niet meteen van, maar leden van de werkgroep hadden inmiddels zitting genomen in de dorpsraad en beginnen in deze groep plannen te maken voor het in ere herstellen van de kapel. Gedetailleerde bouwtekeningen werden vervaardigd aan de hand van oude foto’s en herinneringen. Toen de Technische School in Gennep bereid bleek mee te helpen bij de uitvoering van timmer- en metselwerk en de materialen door een plaatselijke aannemer beschikbaar werden gesteld, kon de herbouw beginnen.

Evenals na de oorlog is de kapel hersteld met de oorspronkelijke stenen, aangevuld met ‘moppen’ van de kasteelruïne. Veel werk is hiervoor nodig geweest. Er staat nu een kapel met een ‘model’ dak en toren, vakkundige gedekt, een nieuw ontworpen kruis (volgens oude voorbeelden) een tegelvloer van kasteelplavuizen, prachtig stukadoorswerk en rondom geplaveid.

De gemeente stelde een bank beschikbaar, evenals klinkers en richtingsborden. De omgeving zou nog door een tweetal bosbouwschool-leerlingen onder handen worden genomen. Ook de bron, die er de oorzaak van was dat de kapel juist op deze plek werd gebouwd, zou te zijner tijd worden opgeknapt.

Op zondag, 7 september 1986 werd de kapel officieel ingezegend door Pastoor Ben Jaegers en werd het authentieke Mariabeeld geplaatst.

Al met al is Afferden, door de vrijwillige inzet van diverse inwoners, verrijkt met een stukje erfgoed waar iedereen erg zuinig op zou moeten zijn.

De ‘blauwe’ wandelroute die start vanaf de parkeerplaats net voorbij ‘informatiecentrum ‘De Zevenboom’ aan de Kapelstraat, voert o.a. langs dit kapelletje.

 

Bekijk hier de foto’s van de moederdagviering uit 2011