1940 – 1949

Fanfare Helpt Elkander opgericht

In 1906 is rijwielclub Helpt Elkander opgericht waaruit in 1907 de fanfare van Afferden is ontstaan. Deze foto is uit 1946 als het 40-jarig jubileum wordt gevierd.Dorpsarchief Fanfare Helpt Elkander 1946Op 28 mei 2017, na 110 resp. 111 jaar vierde fanfare Helpt Elkander het jubileum met een feestelijke fietstocht in de omgeving van Afferden zoals dat in de beginjaren ook gebeurde. Zo wordt op 1 april 1906 “besloten … de eerste oefeningstocht te houden op Paaschmaandag om half vijf (naar Bleijenbeek)”. Regelmatig worden de leden getrakteerd. Er wordt dan bv. “een vaatje bier gedeponeerd”.

Op 5 mei 1907 vermeldt het notulenboek: “Na een vrij lange redevoering van de voorzitter, betreffende oprichting van eene fanfare, werd tot stemming hiertoe overgegaan waarvan de uitslag was dat 26 leden voor en twee tegen stemden. Dit voorstel was dus aangenomen, waarop de voorzitter de leden zijn dank betuigde.”

Voorzitter en medeoprichter Martien Pullen heeft op de foto een bord in zijn handen. Daarop staat “Rijwielclub Helpt Elkander Afferden 1906”. Dit bord is bewaard gebleven. In het oude notulenboek van de fanfare wordt in mei 1906 “Aanschaffing van een symbool” vermeld. Misschien wordt dit bord hiermee bedoeld.

Op de foto staande v.l.n.r.: Hannes Claessens, Ton Arts, Sef Peters, Jan Koenders, Martien Pullen, Jaap Kamps, Gerrit Peters en Grad Verijdt; zittend v.l.n.r.: Jan Wijers, Hent Raijmakers, Henneke Peters, Wim Raijmakers en Thei Driessen.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Het Gening (1949)

Voor een aaneengesloten en open stuk bouwland, dat verdeeld is in verschillende kavels en door verschillende boeren wordt gebruikt, werden in Nederland vroeger verschillende benamingen gebruikt: “essen” (Drenthe), “enken” (Overijssel), “engen” (Gelderland). Deze laatste benaming zien we terug op oude kaarten van Afferden: “Gen Eng”, het Gening.dorpsarchief-luchtfoto-gening-1949Het lijkt erop dat het Gening het gedeelte van Afferden is waar de eerste bewoning heeft plaatsgevonden die teruggaat tot het begin van onze jaartelling. Uit bodemonderzoek in 2008 uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed blijkt namelijk dat zich ten zuiden van de huidige bebouwing van het Gening een concentratie van resten bevinden die duiden op een aangesloten zone van bewoning en landgebruik in de Romeinse Tijd, een Romeinse villa. Het onderzoek wijst erop dat deze bewoning zich langs een weg concentreerde die grotendeels de route van de huidige N271 volgde. Op grond van het booronderzoek lijkt de nederzetting een minimale omvang van 0,5 ha te hebben.

Tijdens de Middeleeuwen is hier een groot akkercomplex met plaggendek ontstaan met smalle, regelmatige percelen.

Op het fragment van een luchtfoto uit 1949 zien we helemaal links de huidige Eckeltse Dijk met daarnaast de Eckeltse Beek en precies in het midden van beneden naar boven de weg van het Gening naar de Spitsbrug. Rechtsboven aan beide zijden van de Rijksweg het gebied waar de opgravingen hebben plaatsgevonden.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Steenfabriek

De steenfabriek van Afferden, gebouwd rond 1915, wordt na het faillissement in 1924 overgenomen door de heren Boerland en Van de Kun. In een krantenartikel ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan in 1964 wordt beschreven hoe de heer Van de Kun, geboren in Den Haag, eigenlijk is voorbestemd om bankier te worden, maar toch voor de industrie kiest: de eerste industrie in de gemeente Bergen.dorpsarchief_steenfabriek_1940Deze foto dateert van omstreeks 1940 en is gemaakt vanaf de steenfabriek richting Afferden. Op de voorgrond liggen “volgeslagen” banen stenen te drogen. Rechts op de foto de huizen van de familie Leonardus Reinders (dit huis staat er nog) en daarachter de familie Hendricus Coenen. Links daarvan villa Angelbeck. De huizen links, in de volksmond “de blök”, zijn waarschijnlijk gebouwd door de steenfabriek en worden bewoond door werknemers van de fabriek. Aan de overzijde van de rijksweg staat nu nog steeds een soortgelijk huis.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Typhoon-piloot blijft vermist

De piloot van een van de Typhoon-bommenwerpers die kasteel Bleijenbeek op 21 februari 1945 bombardeerden heette, zoals we op de filmbeelden zien, Woodward. Zijn volledige naam was Norman Paulle Courtney Woodward, geboren in Vancouver Canada. Hij vloog bij het RAF No. 263 Squadron.

Op 17 april 1945 werd zijn Hawker Typhoon bij een aanval op vrachtschepen in de buurt van Harderwijk waarschijnlijk door luchtafweergeschut getroffen en het vliegtuig stortte in het IJsselmeer. Sindsdien gold Flight Lieutenant Woodward als vermist. Wat dit verhaal nog tragischer maakt, is het feit dat Harderwijk een dag later op 18 april 1945 werd bevrijd.

Bij werkzaamheden in het betreffende inmiddels drooggelegde gebied is begin dit jaar het wrak van de Typhoon gevonden. De website harderwijknu.nl meldde op 06-03-2015 het volgende:

Recente bergingswerkzaamheden van een vliegtuigwrak bij Plan Waterfront hebben er niet toe geleid dat het stoffelijk overschot van oorlogsvlieger Woodward alsnog boven water kwam. Daarmee lijkt het zeventig jaar na dato onmogelijk de nabestaanden van de Typhoonpiloot uit de onzekerheid te helpen en lijkt het verleden van de vliegenier, die één dag voor de bevrijding van Harderwijk om het leven, kwam definitief toegedekt.

Naar schatting liggen er nog zo’n 2000 vliegtuigwrakken in de Nederlandse grond, zee- en rivierbodem. Dat het bergen van een vliegtuigwrak uit de oorlog geen eenvoudig werk is, blijkt uit de circulaire “Bergen van vliegtuigwrakken en vermiste bemanningsleden uit de Tweede Wereldoorlog; opsporen en ruimen van andere explosieven dan geïmproviseerde”.

De beslissingsbevoegdheid voor het al dan niet laten uitvoeren van bergingen van wrakken en/of stoffelijke resten berust bij het gemeentebestuur. Overwegingen die hierbij een rol spelen zijn openbare orde en veiligheid, algemeen belang, volksgezondheid en piëteit ten aanzien van nabestaanden en gesneuvelden.

Nadat sporen van vliegtuigresten op bouwlocatie zijn aangetroffen is de Bergingsdienst van de koninklijke Luchtmacht ingeschakeld. Verantwoordelijk stafofficier van de Bergingsdienst majoor A.L. Kappert: “De gemeente is in zo’n geval de beslissingsbevoegde autoriteit en heeft op dit moment al het mogelijke gedaan. Bij de berging zijn een deel van het landingsgestel, een gedeelte van een propellorblad en een klein stukje plaatwerk aangetroffen.” Gebleken is dat na de oorlog minimaal één bergingspoging is ondernomen. Dit blijkt uit, een later, ontvangen archiefdocument met handgeschreven aanvullingen.

Hoewel de hoop was om aan de onzekerheid van nabestaanden van de piloot een einde te maken, zijn er geen menselijke resten op de zoeklocatie aangetroffen. Deze zijn er volgens majoor Kappert wel geweest. “Er zijn zo veel handelingen in het gebied geweest die van invloed kunnen zijn op het al dan niet vinden van deze resten: Eerdere, niet officiële bergingspogingen, baggerwerkzaamheden waar eventuele resten niet zijn opgemerkt, visserij en mogelijkheid van afdrijven”.

Al deze mogelijke invloeden lijken het verleden definitief te gaan bedekken.

Met dank aan Archief Gerrie Franken Heijen

FacebooktwitterFacebooktwitter

Vernietiging kasteel Bleijenbeek

21 februari 1945

Nadat eenheden van de Schotse 52e Lowland Division dagenlang tevergeefs en met grote verliezen hebben geprobeerd kasteel Bleijenbeek te veroveren, wordt het kasteel op 21 februari 1945 door Britse Typhoon-bommenwerpers aangevallen.

Een van de Typhoons heeft een filmcamera aan boord en de afbeelding toont de bijbehorende gegevens. De aanval vindt plaats om 17.45 uur Britse tijd. Het is hier dus een uur later en al bijna donker. De gebeurtenissen zijn op de gemaakte filmbeelden dan ook moeilijk te zien, maar de contouren van het in brand staande kasteel en van de gracht zijn zichtbaar.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Bevrijding van Afferden 1945

Op 17 februari 1945 wordt Afferden bevrijd. Het gebeurt in de vroege morgen en in dagboeken van Britse militairen wordt gemeld dat dit rond 8.00 uur was. Verder wordt beschreven dat ca. 10 Duitsers krijsgevangen worden gemaakt en dat nagenoeg alle kelders onder water staan.

Ook in een boek worden de gevechten rond Afferden uitgebreid beschreven. Dit boek “With the Jocks” van Peter White gaat over een onderdeel van de 52e Lowland Division genaamd “King’s Own Scottish Borderers” (Jocks staat voor Schotten).

De inwoners van Afferden bevinden zich dan op hun evacuatieadressen, voornamelijk in het noorden van Nederland. In hun dagboeken lezen we dat zij enkele dagen later berichten over de bevrijding van Afferden vernemen. Het zal nog maanden duren voordat zij weer huiswaarts kunnen keren. Er zijn op dat moment zelfs nog families die nog niet op hun definitieve evacuatie-adres zijn aangekomen.

70 Jaar bevrijding werd op 2 mei 2015 in Afferden herdacht met een Bevrijdingsconcert van fanfare Helpt Elkander in samenwerking met het Dorpsarchief. Tijdens deze herdenking werden de verhalen van Afferdse mensen uit deze donkere periode uit de geschiedenis van Afferden verteld en werden o.a. beelden vertoond van de ondergang van het kasteel. Ook hoorden we het verhaal van een Schotse familie die enkele weken daarvoor voor het eerst het graf van een familielid in Milsbeek bezocht. Deze Schotse militair sneuvelde op 16 februari in de bossen van Afferden.

De tekening is uit het boek van Peter White.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Operation Veritable februari 1945

Na maandenlang in de frontlinie te hebben gelegen biedt Afferden 70 jaar geleden een troosteloos beeld. De bevolking is geëvacueerd en het dorp is verwoest. Terwijl het zuiden van Nederland al is bevrijd, stokt de opmars van de geallieerden eind 1944.

Om Duitsland definitief op de knieën te krijgen, wordt een grootscheeps offensief gepland met het doel het Reichswald te bezetten en de oostelijke Maasoever te bevrijden om daarna door te stoten richting Rijn. De operatie krijgt de naam Veritable, wat werkelijk betekent, de beslissende veldslag. Er wordt een enorme troepenmacht met een indrukwekkend oorlogsmaterieel ingezet. De aanval, die wordt voorafgegaan door hevige bombardementen op Goch en Kleef, begint op 8 februari 1945. De Schotse 51e Highland Divisie en 52e Lowland Divisie rukken op vanuit het noorden en na een hevige strijd wordt Gennep op 12 februari bevrijd.

Vanuit Heijen bereiken de troepen, ondersteund door Churchill-tanks, het grondgebied van de gemeente Bergen. Terwijl Afferden op de vroege morgen van 17 februari zonder noemenswaardige tegenstand wordt bezet, ontbrandt in het bos – aangeduid als Broedersbosch – een hevige strijd. Vooral ook bij verschillende pogingen met ondersteuning van tanks via het Rimpelt kasteel Bleijenbeek te veroveren.

De operatie Veritable zal uiteindelijk een van de grootste, echter relatief onbekende veldslagen in de Tweede Wereldoorlog worden, waarbij alleen al aan geallieerde zijde meer dan 20.000 soldaten sneuvelen.

Van de bevrijding van Afferden zijn geen foto’s bekend. Wel zijn er filmbeelden van Schotse militairen die van Heijen richting Afferden oprukken. De foto toont een fragment uit de filmbeelden en de inzet geeft een beeld van de Dorpsstraat zoals de bevrijders die op 17 februari moeten hebben aangetroffen.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Zware bom valt op speelplaats school 1942

Op 6 juni 1942 valt een zware bom op de speelplaats van de school die stond op de hoek van de Dorpsstraat en de huidige Schenck van Nijdeggenstraat waar nu een dubbel woonhuis staat. Dit huis is op de kelders van de oude school gebouwd.

Het was een school met vier lokalen en naar verluidt woonde de onderwijzer enige tijd in de school. In de klassen zaten jongens en meisjes gemengd. We kennen het uiterlijk van de school vooral als achtergrond van de schoolfoto’s waarvan de eerste rond 1900 zijn gemaakt. Het was een vrij hoog gebouw, maar dat kwam omdat de begane grond hoger lag. Aan de achterzijde ging je met een trapje naar binnen. Vermeldenswaardig is dat ten tijde van het hoog water in 1926 tijdelijk vee in de school werd gestald.

De school wordt zwaar beschadigd en is niet meer bruikbaar. De kinderen krijgen voortaan les in de meisjesschool aan de Langstraat.

Hieronder het verhaal van de bom verteld door Ann Rutten die het verhaal van haar moeder hoorde. Haar ouders Handrie van de Ven en An Van de Ven Kepser met Jos, Ton en Leo woonden in het huis grenzend aan de rechterkant van de school toen de bom viel.

Ik kan alleen maar vertellen van wat ik van mijn moeder gehoord heb… De foto is denk ik gemaakt vanuit de Schenk van Nijdeggenstraat gemaakt. Aan de linkerkant ’t huis waar toen mijn vader en moeder woonden met Jos, Ton en Leo. Toen de bom viel lagen zij te slapen. Wakker geschrokken van de knal vlogen zij uit bed en gingen op zoek naar hun kinderen. Vader liep de kamer in van de jongens Jos en Ton en moeder naar Leo…het bedje stond aan de andere kant van de kamer….niet meer op de plaats waar hij hoorde te staan….Alle kinderen lagen onder ’n laag van glas en puin. Vader had eerder zijn bretels gegrepen, wetende dat daar zijn broek aan vast zat…onderweg naar de overloop met de oudste bij zich….ondertussen zijn broek aantrekkend naar beneden…toen hij merkte dat de onderste treden weggeslagen waren…hij viel dan ook naar beneden…..riep naar moeder dat de trap kapot was…maar het was te laat…Moeder die inmiddels achter hem aan kwam was al beneden…ook gevallen….wetende dat zij toen zwanger was van Wies….! Waar moesten ze naartoe…naar de ouders van moeder was de eerste gedachte…die woonden aan de Langstraat waar nu Ton en Loes Janssen Kepser wonen. Onderweg kwamen ze Sjef Kepser met zijn vrouw An (de Sneijer) tegen, zagen onze ouders met hun kinderen aan komen lopen en Tante An zag dat moeder in nachtjapon was… ze ging snel naar binnen en haalde een jurk van haar…die natuurlijk veel te kort was (wie Tante An kende weet wel dat die ’n kop kleiner was dan moeder) maar ze was beter gekleed dan in nachtjapon. Zo kwamen ze bij oma en opa Kepser aan…..met he-le-maal niks meer…alles weg…kapotgeschoten!!!! Op de eerste plaats waren zij natuurlijk blij dat iedereen nog in leven was, waarna zij naar binnen gingen en de glassplinters uit haren en kleden verwijderden….blij dat ze ’t nog na konden vertellen!!!!

 

FacebooktwitterFacebooktwitter

Oorlogsjaren: leven onder de grond

Voordat Afferden op 17 februari 1945 wordt bevrijd, worden de inwoners zwaar op de proef gesteld. Als in oktober 1944 de geallieerde legers vanuit het zuiden oprukken en Zuid-Nederland al wordt bevrijd, komt Afferden in de frontlinie te liggen. Vanaf de andere zijde van de Maas ligt Afferden en omgeving onder vuur. Vooral het dorp zelf heeft het zwaar te verduren en de inwoners krijgen het bevel te vertrekken. Ze vinden voorlopig onderdak in o.a. Heukelom. Een inwoner van Afferden schrijft daarover het volgende in zijn dagboek:

“We zitten al circa 6 weken in de grond, buiten kan men als het ware niet komen. Dagelijks komen er honderden granaten van over de Maas. Als we nog langer moeten blijven zijn we beslist voor de haaien. Niet alleen het granaatvuur, maar ook de natte schuilkelder, waar we in wonen. Hij is wel 7 meter lang en circa 2 meter breed. Dan nog een achterhok van 5 meter. Dat ik hem niet vergeet, zal ik een kleine tekening maken. Hier zitten niet minder als 85 dikke dennenbomen op, van binnen geheel van planken en banken van de steenfabriek en wel 200 stuks. De kelder is tegen alle granaten bestand.”

FacebooktwitterFacebooktwitter