Berichtenarchief 2e wereldoorlog

75 Jaar bevrijding Afferden

Laatste nieuws over deze dag Op 17 februari 2020 is het precies 75 jaar geleden dat Afferden werd bevrijd. Deze historische gebeurtenis willen wij niet zomaar voorbij laten gaan; daarom worden er op zaterdag 15 februari tal van activiteiten in…

Vernietiging kasteel Bleijenbeek

21 februari 1945

Nadat eenheden van de Schotse 52e Lowland Division dagenlang tevergeefs en met grote verliezen hebben geprobeerd kasteel Bleijenbeek te veroveren, wordt het kasteel op 21 februari 1945 door Britse Typhoon-bommenwerpers aangevallen.

Een van de Typhoons heeft een filmcamera aan boord en de afbeelding toont de bijbehorende gegevens. De aanval vindt plaats om 17.45 uur Britse tijd. Het is hier dus een uur later en al bijna donker. De gebeurtenissen zijn op de gemaakte filmbeelden dan ook moeilijk te zien, maar de contouren van het in brand staande kasteel en van de gracht zijn zichtbaar.

Bevrijding van Afferden 1945

Op 17 februari 1945 wordt Afferden bevrijd. Het gebeurt in de vroege morgen en in dagboeken van Britse militairen wordt gemeld dat dit rond 8.00 uur was. Verder wordt beschreven dat ca. 10 Duitsers krijsgevangen worden gemaakt en dat nagenoeg alle kelders onder water staan.

Ook in een boek worden de gevechten rond Afferden uitgebreid beschreven. Dit boek “With the Jocks” van Peter White gaat over een onderdeel van de 52e Lowland Division genaamd “King’s Own Scottish Borderers” (Jocks staat voor Schotten).

De inwoners van Afferden bevinden zich dan op hun evacuatieadressen, voornamelijk in het noorden van Nederland. In hun dagboeken lezen we dat zij enkele dagen later berichten over de bevrijding van Afferden vernemen. Het zal nog maanden duren voordat zij weer huiswaarts kunnen keren. Er zijn op dat moment zelfs nog families die nog niet op hun definitieve evacuatie-adres zijn aangekomen.

70 Jaar bevrijding werd op 2 mei 2015 in Afferden herdacht met een Bevrijdingsconcert van fanfare Helpt Elkander in samenwerking met het Dorpsarchief. Tijdens deze herdenking werden de verhalen van Afferdse mensen uit deze donkere periode uit de geschiedenis van Afferden verteld en werden o.a. beelden vertoond van de ondergang van het kasteel. Ook hoorden we het verhaal van een Schotse familie die enkele weken daarvoor voor het eerst het graf van een familielid in Milsbeek bezocht. Deze Schotse militair sneuvelde op 16 februari in de bossen van Afferden.

De tekening is uit het boek van Peter White.

Operation Veritable februari 1945

Na maandenlang in de frontlinie te hebben gelegen biedt Afferden 70 jaar geleden een troosteloos beeld. De bevolking is geëvacueerd en het dorp is verwoest. Terwijl het zuiden van Nederland al is bevrijd, stokt de opmars van de geallieerden eind 1944.

Om Duitsland definitief op de knieën te krijgen, wordt een grootscheeps offensief gepland met het doel het Reichswald te bezetten en de oostelijke Maasoever te bevrijden om daarna door te stoten richting Rijn. De operatie krijgt de naam Veritable, wat werkelijk betekent, de beslissende veldslag. Er wordt een enorme troepenmacht met een indrukwekkend oorlogsmaterieel ingezet. De aanval, die wordt voorafgegaan door hevige bombardementen op Goch en Kleef, begint op 8 februari 1945. De Schotse 51e Highland Divisie en 52e Lowland Divisie rukken op vanuit het noorden en na een hevige strijd wordt Gennep op 12 februari bevrijd.

Vanuit Heijen bereiken de troepen, ondersteund door Churchill-tanks, het grondgebied van de gemeente Bergen. Terwijl Afferden op de vroege morgen van 17 februari zonder noemenswaardige tegenstand wordt bezet, ontbrandt in het bos – aangeduid als Broedersbosch – een hevige strijd. Vooral ook bij verschillende pogingen met ondersteuning van tanks via het Rimpelt kasteel Bleijenbeek te veroveren.

De operatie Veritable zal uiteindelijk een van de grootste, echter relatief onbekende veldslagen in de Tweede Wereldoorlog worden, waarbij alleen al aan geallieerde zijde meer dan 20.000 soldaten sneuvelen.

Van de bevrijding van Afferden zijn geen foto’s bekend. Wel zijn er filmbeelden van Schotse militairen die van Heijen richting Afferden oprukken. De foto toont een fragment uit de filmbeelden en de inzet geeft een beeld van de Dorpsstraat zoals de bevrijders die op 17 februari moeten hebben aangetroffen.

Zware bom valt op speelplaats school 1942

Op 6 juni 1942 valt een zware bom op de speelplaats van de school die stond op de hoek van de Dorpsstraat en de huidige Schenck van Nijdeggenstraat waar nu een dubbel woonhuis staat. Dit huis is op de kelders van de oude school gebouwd.

Het was een school met vier lokalen en naar verluidt woonde de onderwijzer enige tijd in de school. In de klassen zaten jongens en meisjes gemengd. We kennen het uiterlijk van de school vooral als achtergrond van de schoolfoto’s waarvan de eerste rond 1900 zijn gemaakt. Het was een vrij hoog gebouw, maar dat kwam omdat de begane grond hoger lag. Aan de achterzijde ging je met een trapje naar binnen. Vermeldenswaardig is dat ten tijde van het hoog water in 1926 tijdelijk vee in de school werd gestald.

De school wordt zwaar beschadigd en is niet meer bruikbaar. De kinderen krijgen voortaan les in de meisjesschool aan de Langstraat.

Hieronder het verhaal van de bom verteld door Ann Rutten die het verhaal van haar moeder hoorde. Haar ouders Handrie van de Ven en An Van de Ven Kepser met Jos, Ton en Leo woonden in het huis grenzend aan de rechterkant van de school toen de bom viel.

Ik kan alleen maar vertellen van wat ik van mijn moeder gehoord heb… De foto is denk ik gemaakt vanuit de Schenk van Nijdeggenstraat gemaakt. Aan de linkerkant ’t huis waar toen mijn vader en moeder woonden met Jos, Ton en Leo. Toen de bom viel lagen zij te slapen. Wakker geschrokken van de knal vlogen zij uit bed en gingen op zoek naar hun kinderen. Vader liep de kamer in van de jongens Jos en Ton en moeder naar Leo…het bedje stond aan de andere kant van de kamer….niet meer op de plaats waar hij hoorde te staan….Alle kinderen lagen onder ’n laag van glas en puin. Vader had eerder zijn bretels gegrepen, wetende dat daar zijn broek aan vast zat…onderweg naar de overloop met de oudste bij zich….ondertussen zijn broek aantrekkend naar beneden…toen hij merkte dat de onderste treden weggeslagen waren…hij viel dan ook naar beneden…..riep naar moeder dat de trap kapot was…maar het was te laat…Moeder die inmiddels achter hem aan kwam was al beneden…ook gevallen….wetende dat zij toen zwanger was van Wies….! Waar moesten ze naartoe…naar de ouders van moeder was de eerste gedachte…die woonden aan de Langstraat waar nu Ton en Loes Janssen Kepser wonen. Onderweg kwamen ze Sjef Kepser met zijn vrouw An (de Sneijer) tegen, zagen onze ouders met hun kinderen aan komen lopen en Tante An zag dat moeder in nachtjapon was… ze ging snel naar binnen en haalde een jurk van haar…die natuurlijk veel te kort was (wie Tante An kende weet wel dat die ’n kop kleiner was dan moeder) maar ze was beter gekleed dan in nachtjapon. Zo kwamen ze bij oma en opa Kepser aan…..met he-le-maal niks meer…alles weg…kapotgeschoten!!!! Op de eerste plaats waren zij natuurlijk blij dat iedereen nog in leven was, waarna zij naar binnen gingen en de glassplinters uit haren en kleden verwijderden….blij dat ze ’t nog na konden vertellen!!!!

 

Oorlogsjaren: leven onder de grond

Voordat Afferden op 17 februari 1945 wordt bevrijd, worden de inwoners zwaar op de proef gesteld. Als in oktober 1944 de geallieerde legers vanuit het zuiden oprukken en Zuid-Nederland al wordt bevrijd, komt Afferden in de frontlinie te liggen. Vanaf de andere zijde van de Maas ligt Afferden en omgeving onder vuur. Vooral het dorp zelf heeft het zwaar te verduren en de inwoners krijgen het bevel te vertrekken. Ze vinden voorlopig onderdak in o.a. Heukelom. Een inwoner van Afferden schrijft daarover het volgende in zijn dagboek:

“We zitten al circa 6 weken in de grond, buiten kan men als het ware niet komen. Dagelijks komen er honderden granaten van over de Maas. Als we nog langer moeten blijven zijn we beslist voor de haaien. Niet alleen het granaatvuur, maar ook de natte schuilkelder, waar we in wonen. Hij is wel 7 meter lang en circa 2 meter breed. Dan nog een achterhok van 5 meter. Dat ik hem niet vergeet, zal ik een kleine tekening maken. Hier zitten niet minder als 85 dikke dennenbomen op, van binnen geheel van planken en banken van de steenfabriek en wel 200 stuks. De kelder is tegen alle granaten bestand.”

Kermis 1942 – 1943

Na de schok van de Duitse inval in 1940 keerde het normale leven in Afferden min of meer terug en merkte men weinig van de Duitse bezetting. Toen de oorlog in 1943 een andere wending kreeg, werd de sfeer grimmiger. Zo werd in de oorlogsjaren aanvankelijk ook gewoon kermis gevierd. Ook toen al de kermis van de familie Verstappen.

Toch proeven we uit deze krantenartikelen uit 1942 en 1943 dat het ook weer niet helemaal zoals gewoonlijk verliep.

Bevrijding Afferden 1945

De inwoners van Afferden bevinden zich op 5 mei 1945 nog op hun evacuatieadressen in het noorden van Nederland.

Het verlaten dorp biedt een treurige aanblik. De verwoestingen zijn immens. Een groot deel van de woningen is zwaar beschadigd of zelfs onbewoonbaar. Er is een grote hoeveelheid gevaarlijke munitie, vooral langs de Rijksweg, achtergebleven, het gebied is bezaaid met mijnen en er is op grote schaal geplunderd. Het vertrouwde gezicht van het dorp met de kerk, het kasteel, de molen en de steenfabriek is verwoest.

Als heel Nederland is bevrijd, keert de bevolking huiswaarts en moet proberen met zeer beperkte middelen de draad weer op te pakken. Er is gebrek aan alles en door allerlei hulpacties wordt de grootste nood gelenigd. De eerste tijd moet worden volstaan met noodwoningen, een noodschool en een noodkerk. De wederopbouw, vooral in de vorm van nieuwe woningen, komt pas in 1946 goed op gang.