Tag: dorpsgezichten

De Eerste Wereldoorlog 1914 – 1918

mobilisatie afferden
De foto is genomen ter hoogte van de huidige cafetaria in de Dorpsstraat.
Foto: collectie Jacques van Dijck Heijen

In 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit. De eerste grote moderne oorlog met alle verschrikkingen van dien. Omdat Nederland neutraal was, bleven in ieder geval de gruwelijkheden ervan de bevolking bespaard. De oorlog had echter wel een algemene mobilisatie (afgekondigd op 1 augustus 1914) en een versterkte grensbewaking tot gevolg.

Voor Afferden en omgeving betekende de nabijheid van de grens enerzijds de aanwezigheid van veel militairen, zoals we op een aantal ansichtkaarten uit die tijd zien. Anderzijds bood de grens veel mogelijkheden tot (illegale) handel. In Duitsland was grote behoefte aan levensmiddelen. En ondanks dat de grensbewaking flink werd opgevoerd, werd op grote schaal smokkel bedreven. De handel betrof boter, meel, rundvee en vooral paarden. In materieel opzicht is de periode 1914-1918 voor de bevolking dan ook niet zo’n slechte tijd geweest. In de verslagen van de gemeente over die periode is met betrekking tot het armwezen dan ook opgetekend: “Het aantal bedeelden is verminderd doordat er meer verdiend werd onder de behoeftige klasse.”

De oorlog had ook invloed op de Afferdse dorpsgemeenschap en in het oude notulenboek van de fanfare zien we dat er een onderbreking van ongeveer 3 jaar was. De oorlog is nog lang niet ten einde, maar op zondag 7 juli 1917 wordt een poging gedaan de activiteiten te hervatten:

Omstreeks zes uur opent de voorzitter de vergadering en spreekt het, alhoewel kleine aantal aanwezige een hartelijk welkom toe. Daarna spreekt de voorzitter enkele woorden over de toestand waarin onze fanfare zich thans, na ongeveer drie jaren mobilisatie, waardoor een groot aantal leden dientengevolge in militairen dienst moest, zich bevindt.

Daar de meeste dezer leden thans weer met onbepaald klein verlof zijn, acht de voorzitter het oogenblik gekomen om de belangen der fanfare met ijver te behartigen. Want, zegt spreker, zooals het verreweg de meeste verenigingen is gegaan is, zoo is het ook met onze fanfare gegaan, namelijk gedeeltelijk in verval geraakt.

De voorzitter hoopt dat door flinke samenwerking der leden, de vereniging weer spoedig op haar standpunt van voor de mobilisatie zal zijn teruggebracht.

Daarna worden de notulen der vergadering van zondag 14 juni 1914 voorgelezen, welke worden goedgekeurd.

Wandelvierdaagse

Tijdens de Afferdse Zomerfeesten werd door de plaatselijke VVV ook een wandelvierdaagse georganiseerd. Daarna heeft ook de DWS deze zomeractiviteit jarenlang in stand gehouden.

Op deze foto uit 1975 zien we de binnenkomst van de EHBO-afdeling van Afferden.

In 2014 is deze traditie in ere hersteld, zij het dat het nu een gemeentelijke wandelvierdaagse is.

Oude kerk vanaf de Rijksweg gezien 1943

Een oude ansicht van net voor de Tweede Wereldoorlog vanaf de nieuwe rijksweg.

Voor 1936 heette de Dorpsstraat de Rijksweg. Als je oude berichten leest, lijken er meerdere redenen voor de aanleg van de rijksweg om Afferden te zijn geweest. Na het hoogwater in 1926 werd de noodzaak van een dijk ter bescherming van Afferden weer eens onderstreept. Het toenemende verkeer door de Dorpsstraat waar ook nog de tramlijn liep, zorgde voor gevaarlijke situaties. De huidige economische crisis wordt weleens vergeleken met de crisis in de jaren dertig van de vorige eeuw. De enorme werkloosheid had in die tijd echter veel ernstigere maatschappelijke problemen met grote armoede tot gevolg. Om het grote leger werklozen actief te houden en een karig loon te bieden, werden in het kader van werkverschaffing projecten gerealiseerd. Een van die projecten was destijds de aanleg van de nieuwe rijksweg.

In oktober 1934 wordt in de krant gemeld dat onder toezicht van de Nederlandse Heidemaatschappij voor ca. 150 werklozen ruim een jaar werk zal worden verschaft.

Eind 1936 is de weg gereed en ook de tramlijn volgt de nieuwe weg. In december 1936 staat in de krant: “Nog enkele dagen en het geheele verkeer zal zijn omgelegd, wat een groote stilte in ons dorp met zich zal brengen”.

Bevrijding Afferden 1945

De inwoners van Afferden bevinden zich op 5 mei 1945 nog op hun evacuatieadressen in het noorden van Nederland.

Het verlaten dorp biedt een treurige aanblik. De verwoestingen zijn immens. Een groot deel van de woningen is zwaar beschadigd of zelfs onbewoonbaar. Er is een grote hoeveelheid gevaarlijke munitie, vooral langs de Rijksweg, achtergebleven, het gebied is bezaaid met mijnen en er is op grote schaal geplunderd. Het vertrouwde gezicht van het dorp met de kerk, het kasteel, de molen en de steenfabriek is verwoest.

Als heel Nederland is bevrijd, keert de bevolking huiswaarts en moet proberen met zeer beperkte middelen de draad weer op te pakken. Er is gebrek aan alles en door allerlei hulpacties wordt de grootste nood gelenigd. De eerste tijd moet worden volstaan met noodwoningen, een noodschool en een noodkerk. De wederopbouw, vooral in de vorm van nieuwe woningen, komt pas in 1946 goed op gang.

De meisjesschool aan de Langstraat

Vroeger stond de school aan de Dorpsstraat, het was een gecombineerde jongens- en meisjessschool.

In de jaren twintig van de vorige eeuw bleek vernieuwing en uitbreiding van de huisvesting van de school noodzakelijk. Dit hield mede verband met de invoering van het zevende leerjaar. Een zevende klas was bedoeld om leerlingen op school te houden tijdens de leerplichtige periode. Dit was eigenlijk een verlenging van de lagere school. Het ging hierbij in de meeste gevallen om leerlingen die na het lager onderwijs hun schoolperiode beëindigden en gingen werken. Zodoende is in 1930 de meisjesschool aan de Langstraat gebouwd. Het was een school met vier klassen die later nog is uitgebreid.

Van 1931 tot 1935 werden twee lokalen ook gebruikt als lagere landbouwschool. Aanvankelijk was dit dus een openbare lagere meisjesschool die onder het gezag viel van de hoofdonderwijzer van de jongensschool.

De meisjesschool stond links van de inrit naar de school.

Foto in de Katholieke Illustratie: dorpsstraat 1925

Deze foto verschijnt in 1925 in de Katholieke Illustratie. Dit is een Nederlands geïllustreerd weekblad voor Katholiek Nederland dat gedurende 101 jaar (1867-1967) een veelgelezen familieblad is. Het bevat veel artikelen over katholieke onderwerpen, zoals heiligenverhalen en katholieke politiek, maar heeft ook aandacht voor cultuur, wetenschap en nieuws.

Na de Tweede Wereldoorlog verliezen de kerken gaandeweg aan invloed en zijn bladen zoals de Katholieke Illustratie niet meer levensvatbaar. Het katholieke karakter van het blad wordt steeds zwakker, totdat het in 1968 opgaat in Nieuwe Revu: “God verdwijnt, het bloot verschijnt…”.

Af en toe staan er foto’s van Afferden in dit blad. Naar verluidt is de man met de fiets de bezorger van de Katholieke Illustratie. Het is niet bekend wie er rechts op de foto staat. Waarschijnlijk bewoners uit het huis rechts waar vroeger meerdere gezinnen woonden, nu de meubelzaak in de Dorpsstraat.

Hoogwater 1926

Lange tijd is het dorp Afferden niet beschermd door een winterdijk. Bij hoog water komt het dan wel eens voor dat het water tot in de Dorpsstraat stroomt zoals op deze foto uit 1926 te zien is.

Links op de foto café het Zwaantje (Raijmakers) en het huis rechts is bakkerij Van den Bergh.

Dorpsgezicht 1949

Op deze foto uit 1949, gemaakt vanaf de hoek Schenck van Nijdeggenstraat – Langstraat, dus vlakbij de plek waar in 1942 een zware bom viel, zijn de sporen van de Tweede Wereldoorlog al nagenoeg uitgewist.

Het witte gebouw in het midden met het ronde raam is de noodkerk. Dit was een tijdelijke kerk omdat de parochiekerk, waarvan nog net het bovenste gedeelte van de beschadigde toren te zien is, niet meer bruikbaar was. In het midden ook het oude hotel de Sleutels dat enkele jaren later werd vervangen.

Op de voorgrond de tuin van de boerderij van de familie Driessen. Op het grasveld (‘de bleik’) wordt het linnengoed in de zon gebleekt zodat het mooi wit wordt.