Berichtenarchief tram

Botsing met tram 1930

Ondanks de relatief lage snelheid gebeuren er regelmatig (dodelijke) ongelukken met de tram die van 1913 tot 1937 midden door Afferden rijdt. Zo ook in augustus 1930. Als we de bovenste foto vergelijken met de foto uit de jaren 30, gemaakt ter hoogte van de huidige Schenck van Nijdeggenstraat, zien we dat de schuur op de achtergrond van de boerderij van Driessen is.Dorpsarchief tram ongeluk 1930In de Venlose krant van 25 augustus lezen we dat de bestuurder van de Ford-vrachtauto kippen heeft geladen bij H. Frederix. Bij het oprijden van de rijksweg is deze in botsing gekomen met de tram die hier vlak langs de huizen rijdt waardoor het zicht op de weg beperkt is.

Het artikel besluit met “Het vreeselijke ongeluk bracht groote verslagenheid in het zoo rustige dorp.”

Bevrijding Afferden 1945

De inwoners van Afferden bevinden zich op 5 mei 1945 nog op hun evacuatieadressen in het noorden van Nederland.

Het verlaten dorp biedt een treurige aanblik. De verwoestingen zijn immens. Een groot deel van de woningen is zwaar beschadigd of zelfs onbewoonbaar. Er is een grote hoeveelheid gevaarlijke munitie, vooral langs de Rijksweg, achtergebleven, het gebied is bezaaid met mijnen en er is op grote schaal geplunderd. Het vertrouwde gezicht van het dorp met de kerk, het kasteel, de molen en de steenfabriek is verwoest.

Als heel Nederland is bevrijd, keert de bevolking huiswaarts en moet proberen met zeer beperkte middelen de draad weer op te pakken. Er is gebrek aan alles en door allerlei hulpacties wordt de grootste nood gelenigd. De eerste tijd moet worden volstaan met noodwoningen, een noodschool en een noodkerk. De wederopbouw, vooral in de vorm van nieuwe woningen, komt pas in 1946 goed op gang.

Tram niet zonder gevaar 1942

Het nieuwe vervoermiddel brengt niet alleen voorspoed. In kranten uit de jaren 1913 tot 1944 verschijnen af en toe berichten over ongevallen met de tram en ondanks de relatief lage snelheid van 35 kilometer per uur vallen er zelfs dodelijke slachtoffers.

Op 10 december 1942 staat dit artikel in de Limburger Koerier. De initialen G.W. staan ongetwijfeld voor Gijs Wilms, destijds kappersbediende bij Piet Crommentuijn (Pietje de kapper) en daarna jarenlang herenkapper in Afferden.

De tram

Voor zover bekend zijn er geen foto’s van de tram in Afferden. Om een idee te krijgen hoe dit eruit zal hebben gezien hier een fotomontage van de tram in de Dorpsstraat bij de halte bij het vooroorlogse hotel De Sleutels.

Isolement
Eeuwenlang maakte Afferden in kerkelijk en staatkundig opzicht deel uit van een gebied dat tot ver in het huidige Duitsland reikt. Toen na de Franse tijd in 1815 een nieuwe grens op een afstand van een kanonschot tot de Maas werd bepaald, raakte Afferden en omgeving door de ligging tussen Maas en grens in een isolement. Dit is waarschijnlijk een grote beperking geweest voor de ontwikkeling van deze streek.

Spoorlijn Nijmegen – Venlo
Eind 19e eeuw werden plannen gemaakt voor een spoorlijn tussen Nijmegen en Venlo. In 1875 heeft de gemeenteraad van Bergen daarom bij de minister van Binnenlandse Zaken ervoor gepleit dat deze spoorlijn op de rechtermaasoever zou komen. Dit zou van groot belang zijn voor de gemeente en haar inwoners.

Bij de uiteindelijke keuze van het tracé op de westelijke maasoever heeft het oordeel van de minister van oorlog de doorslag gegeven. Hij was van mening dat bij een aanval uit het oosten de Maas de eerste verdedigingslinie zou zijn. In 1883 is de trein gaan rijden op de nieuwe spoorlijn Nijmegen – Venlo.

De tram
Rond 1910 bood zich een alternatief aan: de aanleg van een tramlijn. In het voorjaar van 1912 is de MBS (Maas Buurt Spoorwegmaatschappij, opgericht op 28 december 1911) begonnen met de aanleg van de tramlijn.

Op 31 mei 1913 is de lijn feestelijk geopend. In de Maas- en Niersbode schreef de historicus A.F. van Beurden destijds:

Wij staan in Limburg aan den vooravond van een groote gebeurtenis, van een feit, dat een geheele omwenteling zal brengen in het leven en het verkeer van een groote streek van ons gewest. De Maas-Buurtspoorweg zal leven brengen in de afgesloten streek, hij zal welvaart brengen voor boer, veehouder en ontginner, gemak en voordeel aan burger en stedeling.

De tram als waardevolle aanwinst
Vanaf 1913 heeft de tram voor alle plaatsen, gelegen aan de lijn Venlo – Nijmegen, voorzien in een grote behoefte. Er is een veelvuldig gebruik gemaakt van de tram ook al deed deze er bijna vier uur over om de afstand van Nijmegen naar Venlo of omgekeerd af te leggen. De maximale snelheid van de tram was bepaald op 35 kilometer per uur. Niet alleen voor het personenvervoer maar ook voor het transport van goederen was de tram een uitkomst. Hiervan profiteerden o.a. de boerenbonden, die hun pakhuizen hadden gebouwd nabij de tramlijn. Verder was er tweemaal per dag postvervoer per tram.

Het trieste einde van de tram
In de crisisjaren na 1929 deelde ook de MBS in de algemene malaise. Evenals elders in ons land werd vanaf de jaren twintig de auto in toenemende mate een concurrent van het trambedrjf.

Ook voor de MBS is de Tweede Wereldoorlog een trieste periode geweest. Aanvankelijk is het reizigersvervoer per tram sterk toegenomen maar door gebrek aan voldoende materiaal en brandstof werd de dienstverlening steeds meer gehinderd. De genadeslag kwam in de laatste oorlogswinter 1944-1945. Toen is onherstelbare schade aan lijnen en aan rollend en ander materiaal toegebracht. Dit betekende het einde van de tramverbinding Nijmegen – Venlo. De laatste trams hebben gereden in het najaar van 1944. In juli 1945 heeft de MBS het personenvervoer uitsluitend met autobussen hervat.

De tram in Afferden
De tram is dus ook voor Afferden van grote betekenis geweest. Voor de aanleg ervan waren er nauwelijks vervoersmogelijkheden en was het niet ongebruikelijk te voet naar bijvoorbeeld Nijmegen te gaan. In een gesloten gemeenschap als in Afferden was de tram ook van invloed op het sociale leven. Zo werd weleens verteld dat als iemand hier uit de tram stapte binnen zeer korte tijd iedereen in het dorp wist wie het was en wat hij of zij hier kwam doen.

Hotel De Sleutels met tramhalte 1916

Een foto uit 1916 met rechts het pand van het vooroorlogse hotel De Sleutels. Het enige nog herkenbare huis is rechts daarachter waar nu de bank gevestigd is. Vroeger was hier de bakkerij en de winkel van Crommentuyn.

Zoals op de foto is te zien was hier de halte van de in 1913 aangelegde tramlijn Nijmegen – Venlo.

Foto: collectie Sjaak van Dijk, Heijen

Dorpsstraat rond 1950

Achter de bomen aan de rechterzijde stond vroeger de lagere school. De boerderij rechts is van de familie Driessen. Links is het spoor van de tramlijn nog zichtbaar.

Dorpsstraat (noord)

Het noordelijke gedeelte van de Dorpsstraat nadat de tramlijn Nijmegen- Venlo in 1913 gereedgekomen was. In het grote huis links was vroeger naar verluidt een brouwerij gevestigd. Later hebben er verschillende gezinnen gewoond totdat hier de winkel van de Coöperatie Afferden (levensmiddelen) werd ondergebracht (thans meubelzaak Heiligers-Roelofs).

Rechts zijn het huis van de familie Verstegen gedeeltelijk en daarachter de smederij van Grevers (rond 1930 Wijnhoven) te zien. Aan de rechterzijde staat het huis van de familie Kreuzer en daarachter van de familie Henneke Peters (kleermaker).